برداشت خدا پرده ز اسرار نهفت  / بردست نبی گل ولایت بشکفت
شد نورٌ علی نور به ذکر صلوات  / چون منزلت علی پیمبر می گفت

ای دل ز ولایت علی شادی کن  / احساس غرور و فخر و آزادی کن
با دسته گلی پر از درود و صلوات  / از روز غدیر و شادی اش یادی کن

 

غدیر خم نام ناحیه‌ای میان مکه و مدینه است که پیامبر اسلام در حجةالوداع، علی بن ابی طالب را «ولی» پس از خود اعلام کرد. ۱۸ ذی‌الحجه سال ۱۰ هجری قمری (مطابق با ۲۸ اسفند سال ۱۰ خورشیدی[۱])، سال‌ روز این واقعه میان شیعیان به عید غدیر خم شهرت دارد.

 

محمد، پیامبر اسلام در بازگشت از آخرین حج خود همه مسلمانانی که در حج شرکت داشتند را در غدیر خم جمع کرد و شیعیان معتقدند که او در آنجا علی بن ابی‌طالب را به‌عنوان وصی و برادر و جانشین خود از جانب الله معرفی کرد. عبارت معروف «هر آن‌کس که من مولای او هستم، پس علی مولای اوست» قسمتی از خطابه بلند غدیر می‌باشد. گرچه در تفسیر حدیث غدیر خم در بین شیعه و سنی اختلاف وجود دارد. اهل سنت تنها اظهار نزدیکی پیامبر به علی و دوستی با او رامی‌دانند و اظهار خواسته اش که علی به عنوان پسر عمو و فرزندخوانده اش جانشین او در مسئولیت‌های خانوادگی اش پس از مرگ شود.

این واقعه و حدیث غدیر در کتاب‌های شیعه و بسیاری کتاب‌های اهل سنت نقل شده است. اولین منبع تاریخی که به این کتاب اشاره می‌کند یعقوبی مورخ شیعه در نیمه دوم قرن سوم هجری است و اولین آثار ادبی قابل تاریخ گذاری، مجموعه اشعاری از نویسندگان شیعه در قرن دوم هجری است. از حدود قرن دوم هجری واقعه غدیر خم بعنوان دلیل نویسندگان شیعه برای اثبات برحقی علی بر جانشینی محمد آمده است.

 

زنده نگه داشتن یاد غدیر، مؤثرترین عامل در احیای محتوای آن است. درطول تاریخ، یادبودهای گوناگونی از غدیر به عمل آمده و اقوام و ملت های مختلف مسلمان، برای حضور غدیر در جامعه شان تلاش کرده اند. مسجد غدیر در بیابان غدیر، جایگاهی با برکت و زیارتگاه مسلمانان بوده است. جشن های سالانه غدیر و برنامه های گوناگونی که به این مناسبت اجرا می شود نیز، جلوه دیگری از احیای غدیر است. زیارت امیرمؤمنان علی علیه السلام در این روز، تجدید خاطره ای از غدیر و دست بیعتی دوباره با صاحب آن به شمار می آید. این یادبودها، پاسداشت غدیر در جوامع معتقد به آن و سنگر دفاع از غدیر در برابر مخالفان آن است. در سایه همین یادمان هاست که پس از چهارده قرن، نام غدیر بر تارک تاریخ اسلام درخشیده، هزاران توطئه برای نابودی آن خنثی شده است.

ضرورت شناخت غدیر

غدیر، عصاره و نتیجه آفرینش و چکیده تمام ادیان الهی و خلاصه مکتب وحی است. غدیر، تنها واقعه ای تاریخی نیست؛ بلکه اساس دین است. غدیر، ثمره نبوت و میوه، و تعیین خط مشی مسلمانان تا آخرین روز دنیاست. غدیر، مجموعه وقایعی سرنوشت ساز و خطبه آن، قانون نامه زیربناییِ اسلام است که چکیده آن، جمله «مَنْ کُنْتُ مَوْلاه فهذا عَلیٌ مَوْلاه» می باشد.

غدیر، یک رخداد تاریخی صرف، و تنها یک گذرگاه جغرافیایی نیست، بلکه سرفصلی اعتقادی است که درون مایه همه طاعت ها از آن سرچشمه می گیرد، رسالت همه پیامبران در آنجا مفهوم می یابد، و همه رشدها و تعالی ها از آنجا آغاز می شود.

غدیر؛ تجلی ولایت

غدیر، نه فراموش شدنی است و نه کهنه شدنی؛ ماندگار است و پویا و زندگی ساز. غدیر، تجلی ولایت و رکن حیات معنوی انسان است. غدیر، روز اکمال دین و اتمام نعمت حق است. غدیر، آزمایشگاه بود وعلی، وسیله امتحان مدعیان ایمان، تا در جریان اطاعت از رهبری او و پذیرفتن ولایتش، صداقت او را در عمل نشان دهند. پیامبرگرامی اسلام صلی الله علیه و آله در روز غدیر خم، خواست تا جریان رهبری امت، از آغاز به دست پاک ترین و شایسته ترین افراد باشد و آب زلال حق، در بستر تاریخ و زمان و در توالی نسل ها و اندیشه ها، آلوده نگردد و دشمنان نتوانند از آب گل آلود، ماهیِ مراد خویش را بگیرند. بر همین اساس است که غدیر هیچ گاه فراموش نمی شود؛ بلکه همواره نامیرا و جاودانه باقی خواهد ماند.

غدیر؛ عید بزرگ مسلمانان

عید دانستن روز غدیر و اجرای آداب و سنت های ویژه در شب و روز آن، از شعایر عمومی جهان اسلام است و به شیعیان اختصاص ندارد. منابع و مدارک انکارناپذیر تاریخی حکایت می کند که از زمان رسول خدا صلی الله علیه و آله این روز، عید بزرگ مسلمانان شمرده می شد و این سنت، به وسیله اهل بیت بزرگ آن حضرت و همه باورمندان به اسلام محمدی صلی الله علیه و آله پاسداری گشت. نگاهی گذرا به منابع نخستین اهل تسنن، بر آنچه گفتیم گواه است. ابوریحان بیرونی در این باره می نگارد: «روز عید غدیر، از جمله عیدهای مورد توجه مسلمانان است». ابن طلحه شافعی نیز می نویسد: «این روز، عید شده، برای اینکه رسول خدا صلی الله علیه و آله حضرت علی علیه السلام را به مقام والای ولایت برگزید و از میان تمام مردم، فقط او را به این شرافت نایل کرد». ثعالبی در ثمار القبوب، شب غدیر را در شمار مناسبت های خاص ذکر کرده و می نویسد: «شب غدیر، همان شبی است که رسول خدا صلی الله علیه و آله در فردای آن در غدیرخم، خطبه ای خواند و فرمود: «مَنْ کُنْتُ مَوْلاه فَعَلیٌّ مَوْلاه...».

ضرورت بررسی علمی غدیر خم

دریای غدیر، از ریزش آبشارگون وحی بر جان محمد صلی الله علیه و آله لبریز است و قامت دین، در زلال غدیر خم انعکاس می یابد. غدیر، برای تشنگان، چشمه زلال هدایت است و برای ره گم کردگان، مسیری است که به سیره رسول اکرم صلی الله علیه و آله پایان می پذیرد. در این روز، بسیار شایسته است که به اجتماعات مردم در مسجدها و حسینیه ها جهت داده شود و برنامه های این روز، صرفا در پخش شیرینی و مدح خوانی خلاصه نشود؛ بلکه مسلمانان با مفاهیم بلند آن نیز آشنا شوند و مسئله غدیر، به طور کامل مورد تحلیل و بررسی علمی قرار گیرد.

معجزه غدیر

شخصی به نام حارث بن نعمان فهری که با امام علی علیه السلام دشمنی می ورزید، سوار بر شتر به پیش آمد و گفت «ای محمد، ما را به خدا خواندی، پذیرفتیم؛ نبوت خود را مطرح کردی، لااله الّا اللّه و محمد رسول اللّه گفتیم؛ ما را به اسلام دعوت کردی، پذیرفتیم؛ گفتی نماز درپنج وقت بخوانید، خواندیم؛ به زکات و روزه و حج و جهاد سفارش کردی، اطاعت کردیم، حال پسرعموی خود را امیر ساختی، نمی دانیم این حکم از طرف خداست یا با اراده شخصی تو پیدا شده است؟ رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: به خدایی که جز او خدایی نیست این حکم از طرف اوست و من وظیفه ای جز ابلاغ آن نداشتم. حارث بن نعمان پس از شنیدن این جواب، خشمناک شده، سر به آسمان بلند کرد و گفت: خدایا، اگر آنچه محمد درباره علی می گوید، از طرف تو و به امر توست، سنگی از آسمان بر من فرود آید و مرا عذاب کند. هنوز سخنان او به پایان نرسیده بود که از آسمان، سنگی بر او فرود آمد و او را به هلاکت رساند و بدین سان سزای جسارت خود را به مقام ولایت دریافت کرد.

غدیر، روز تصریح بر ولایت

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از آغاز بعثت بارها با اشاره و کنایه، به معرفی علی علیه السلام پرداخته بود، اما در جریان غدیر، بدون هیچ پرده پوشی و با صراحت تمام، به معرفی علی علیه السلام به عنوان ولیّ امر مسلمین پرداخت و راه هرگونه توجیه را بست. بر این اساس، از آن حضرت نقل شده که فرمود: «غدیر روز تنصیص، و معرفی با سخن صریح است».

 

خم غدیر و ساقی و صهبای احمد است بزم سرور و عید احبّای احمد است
شور عظیم تاج گذاری مرتضی است روز ظهور آیت کبرای احمد است
فرمان رسیده از طرف ذات کبریا بعد از نبی، علی است که همتای احمد است
یعنی یکی است امر نبی و وصی او احکام مرتضی، همه فتوای احمد است
در پرده گفت، آنچه خدا گفت از علی امروز روز جلوه معنای احمد است
ده ها هزار زائر حق کرده ازدحام مرآت حق نما، قد و بالای احمد است
طاها بر روی منبر و حیدر کنار اوست امروز یک نمونه ز فردای احمد است
نزدیک شد که شمس نبوت کند غروب وقت طلوع ماه یکم، جای احمد است

حبیب اللّه چایچیان (حسان)

 

شرکت بهسازان سفینه سلامت به نوبه خود این عید بزرگ را به تمام مسلمانان و عاشقان ولایت تبریک و تهنیت عرض می نماید.

 

برو بالا